En Riofero, a última novela de Xelís de Toro, atopei elementos que me trouxeron á mente as novelas de viaxes e aventuras que devoraba cando rapaz. Robinson Crusoe, A Illa do Tesouro, as viaxes de Phileas Fogg... Tamén os filmes, case que sempre cutrosos, de aventuras na selva, con heroe ao Indiana Jones, rapaza guapa -que ensina cacho nunha parte da historia-, brután de bo corazón, o neno coa gorra dos Yankees de O templo maldito e uns malos moi malos. Amais dun misterio por resolver e doses de acción. Todo iso témolo en Riofero. Pero hai máis.

Ao igual que en Terminal (e tantas outras novelas), a viaxe do personaxe chamado Marqués simboliza a súa propia viaxe interior. A súa viaxe na procura da historia, a procura de converterse en escritor. Na primeira temos as vías do tren que rematan na terminal e nesta última, o rio que dá e quita a vida. As viaxes conlevan mudanzas nas personaxes, pero o camiño está trazado, non hai xeito de escapar del.

A narrativa breve do americano era difícil de atopar en español (en galego é aínda máis complexo) e dende hai un par de anos, a editora Minotauro estaba sacando as traducións dos cinco volumes compilatorios editados en inglés. Eu desfrutei moitísimo con estas pequenas pezas, algunhas delas son verdadeiras xoias do xénero, ademais de poder comprobar como o estilo e temas de Dick foron evoluíndo.

Se no volume IV puiden comprobar como Minority Report non aproveitaba todas as posibilidades que a narración orixinal ofrecía, neste derradeiro volume quería quitar a dúbida de que grao de semellanza ten We can remember it for you wholesale, coa adaptación de Paul Verhoeven en Total Recall. Si, eu seguramente opino o mesmo que ti dese filme.

Pois ben, vou quedar coas ganas. O relato non aparece. Resulta que a editora (que por outra banda fai unhas edicións moi coidadas), esquenceu incluír o dito relato xa que na versión inglesa da compilación mudárono para o volume II na edición máis recente (a partir da cal fixeron a tradución). O caso é que lles pasou por alto e agora van amañar o erro incluíndoo na nova edición do volume II, volume que tanto eu coma outros moitos xa merquei.

Imaxinade a cara de pampo que me quedou. Nin sequera vano editar en solitario, ou con outras narracións inéditas en español. Eu, iluso, pensei que ao mellor colgaban unha versión dixital na web. Como dixo unha profesora que tiven na facultade: "Igual no mundo marabilloso que queredes construír". Pois iso.

Digo eu, sería lexítimo ir co meu exemplar do volume II e intercambialo pola nova edición que inclúa o conto?

Dise que Neal Stephenson plantexou a través desta novela unha transformación do xénero cyberpunk, non tanto no contido coma na forma. É certo que o humor (a personaxe central chámase Hiro Protagonist) e as súas teimas persoais (o skate, a música...), mestúranse con elementos propios do xénero coma a vertente escura e perigrosa da tecnoloxía, a destrución da sociedade tal e como a coñecemos, as drogas, etc. O autor está moi influído polo cinema e a literatura inmediatamente anterior, o que se advirte nun uso masivo de estereotipos paródicos: a mafia, os repartidores, os piratas... Renóvase en parte a estética mais a esencia está aí. Eu inevitábelmente asociba a Raven coa personaxe de Kurt Russell en Escape from New York.

O resultado é unha novela moi entretida que as veces semella un xogo de rol, outras unha novela de misterios e historia, outras un foro de internet... Destaca a achega que fai ás civilizacións antigas, ás linguas e cultos primeiros que levan, nese mundo frenético e dominado pola tecnoloxías da información, as chaves para a súa destrución. Os mitos sumerios e hebreos obteñen unha significación nova a través da linguaxe informática. Os virus e os conxuros acaban sendo un só.

Un dos puntos máis interesantes do libro é o concepto de metaverso. O metverso é moi similar ao internet coa diferenza de que navegamos por el en 3D mediante unha representación holográfica da nosa persoa denominada avatar. Hoxe en día non reulta especialmente rechamante, pero estamos a falar dun libro de 1992. O metaverso é en certo modo o que sería o Second Life, pero un nivel máis arriba.

A mágoa é que o libro vai perdendo forza. O desenlace da trama non está ao nivel do resto da narración e un queda cun sabor agre, do que puido ser e non foi.

As adaptacións cinemátográficas sempre me provocaron curiosidade. Ás veces é simplemente polo feito de ver se alguén imaxinaba o libro tal e coma eu a facía ao ler. Co tempo é máis por ver se consigue crear algo propio e interesante a partir dunha obra anterior. A maioría das adaptacións non deixan de ser froito do afán por aproveitar o tirón dun éxito de ventas, pero ás veces sorpréndennos con obras marabillosas que empregan a linguaxe cinematográfica, con todo o seu potencial, para crear algo novo. Aí é donde as palabras "Based on..." collen significado, o certo e que normalmente debería por "Translated of...".

Unha das curiosidades neste mundo é o filme "The Call Of Cthulhu" realizado a partir do relato homónimo de H.P. Lovecraft pola H.P. Lovecraft Historical Society. A produción é do 2005 ainda que a intención é que semelle de 1926. Está rodada en branco e negro e é muda. As técnicas de rodaxe emulan ás do expresionismo alemán e hai unha banda sonora de piano que acompaña a acción. Non faltan as sombras, o cartón-pedra e incluso hai unha escena con candeas e farois.

Chama a atención (por se non chegase co anterior) o feito de que un relato tan complexo, a nivel de foco e modalización narrativa, fose tan ben adaptado xa que non perde a intensidade, desconcerto e tensión do relato orixinal. Cando tiven a oportunidade de ver o filme foi unha sucesión de sorpresas, cando pensaba que non podía superarse, superábase. O momento álxido deste filme con tales pretensións historicistas e de fidelidade co autor é un intertítulo en Noregués que pon de manifesto a incomprensión oral entre dúas personaxes.

Se tedes curiosidade visitade o sitio web do filme. Hai moita información, escenas e demais cousas propias de tales lugares.

Nesta ocasión, Secretos de alcoba de los grandes chefs (Anagrama), lévanos un pouco máis alá de Leith, paseándonos polo centro da cidade, aquel que xa Spud pisara en Porno (Anagrama) nas súas visitas á biblioteca. Mais tamén nos leva aos Estados Unidos, tanto por medio da política de Bush como por un dos protagonistas, Danny Skikinner, quen viaxa a San Francisco, cidade que nos ofrece o contrapunto ao gris e húmido frio escocés.
Esta é unha novela que non só se aparta un pouco da narrativa á que nos tiña acostumados Welsh no que se refire á espacialidade, xa que tamén aporta unha faceta fantástica que podiamos entrever en certas pasaxes de Escoria (Anagrama), pero que agora toman máis forza no desenvolvemento da trama.
Así e todo, Leith segue a estar presente, como tamén están os outros temas e motivos característicos do autor escocés. O alcol, as drogas e o fútbol aparecen como principais ocupacións e vías de escape dunha poboación que se evade así dos problemas sociais e políticos que os oprimen.
Así mesmo, tamén temos unha dose abundante de episodios alcólicos e enfrontamentos futboleros e esa grande descrición dos diferentes grupos sociais escoceses á que xa nos tiña acostumados. Non podían faltar ademais os detalles máis escatolóxicos e crus de carácter sexual, así coma a verborrea desmesurada e irreverente das personaxes e a plasmación das xergas edinburguesas.
Estamos pois ante unha nova mostra do grande talento para a narración deste escocés saído do punk (tema moi presente neste libro), que consegue situar ao lector moi próximo á acción, a pesares do desagradable que esta pode ser por momentos.

Recentemente vinme nunha situación ben curiosa. Non é que sexa nada do outro mundo, xa que no fondo non deixa de ser unha mudanza dos hábitos. O caso é que fun mercar a nova novela de Auster, e topei coa sorpresa de que había unha traducción ao galego. Xa sei que "Brooklyn Follies" tamén fora editada por Galaxia, pero eu tiña o exemplar de Anagrama. Nun primeiro momento foi unha situación estraña, lería por primeira vez a Auster nunha lingua diferente, aínda que non é coma cando lle muda a voz a unha personaxe da TV, para min facíase raro. Acostumado á forma de expresarse nas versións en castelán, resultábame curioso ver formas novas na escrita. No fondo, isto non é relevante, xa que as expresións dos orixinais son diferentes á forza. A novidade polo tanto foi dobre, novo libro e nova lingua. A experiencia foi positiva, gostei de poder desfrutar dun dos meus autores favoritos no meu idioma.
Isto é algo que dende hai pouco comeza a ser posible. Non fai moito era imposible ter traduccións ao galego de algo posterior aos 80, e aínda menos que as traduccións apareceran ao mesmo tempo que as españolas. Como é obvio que non podemos ler a todos os autores no orixinal, é preciso ter boas traduccións no idioma de cada un. Isto comeza agora a ser unha realidade. Lía estes días atras en blogs amigos, comentarios ao respecto. O caso que citaba Mario de Houellebecq (A posibilidade dunha illa), é particularmente revelador. Temíase dende alguns sectores editoriais, que a competencia coas versións españolas non sería posible. Casos coma este demostran o contrario. Penso eu que o lector galego, opta polas traducións na súa lingua, sobre todo se é lector de literatura galega. É un xeito de potenciar e normalizar o sistema literario galego. Toda literatura precisa de traduccións, non é posible que estea aillada do resto da producción, aínda que teña particularidades. Paréceme un avance moi positivo tanto para o sector editorial galego coma para o propio sistema literario.
Cabe destacar o grande traballo de Rinoceronte, que está a realizar grandes traduccións de libros moi interesantes. O tema das traduccións gaña especial importancia no medio editorial se temos en conta que no sistema estatal, o volume de venda das traduccións é moi superior (como cabe agardar) ao da producción propia.
Agora, o que se me fará estraño non será ler a Auster en Galego, senón ler a Houellebecq en español.

Philip K.Dick está de novo de actualidade. Non só se estreou recentemente o filme "A Scanner Darkly" baseado na novela homónima, ademáis acábase de anunciar que varias das súas obras, entre elas "Do androids sleep with electric sheep?" van ser publicadas na colección da Library of America. Nesta colección, edítanse os grandes clásicos da literatura norteamericana. A edición é do máis coidado que se pode ver, tapa dura en coiro e folla de biblia.
O editor Max Rudin comparaba a Philip K.Dick con Raymond Chandler, por facer uso de convencións de xéneros menores como a ciencia ficción ou a novela negra (concretamente das famosas revistas pulp) e convertilos en literatura de grande calidade. É unha cousa ben certa que todo xénero ten os seus maestros. Deixando á parte a catalogación de xéneros, e o desprestixio literario dalgúns, hai que dicir que das mentes de Chandler e Dick saíron algunhas das mellores historias do século XX. Non só polos libros e os filmes inspirados neles, senón pola influenza e a repercusión na cultura de masas que tiveron, quen non recorda os papeis de Bogart como Marlowe ou ao meu compadre Rick Deckard, interpretado por Harrison Ford . Estas personaxes son auténticas iconas da cultura actual, e por méritos propios. Tanto os das historias coma os propios actores, xa que ambos teñen moito peso, no caso de Harrison Ford a pesares da década execrable que leva. Ao seu favor ten ser Han Solo, Deckard, Indiana Jones... Xa lles (nos) gustaría a moitos.
Unha das cousas que teñen en común estes dous autores é a capacidade de recrear mundos que nos son axenos, uns por defecto e outros por exceso temporal, pero todos eles chegan a sernos cercanos, case propios. A intriga, ao contrario do que poida parecer, non é o elemento máis importante nestas historias. Hai moito máis que iso. A recreación de lugares (ficticios ou non) a capacidade de retrato de personaxes, a profundidade dos protagonistas e os debates internos; e o reflexo dunha socidade enferma que se destrúe a si mesma, o caos.
O detective, como vemos, non só indaga na investigación que se lle encomenda, senón que descobre para os lectores/espectadores todo un mundo de elementos moi ben conseguidos en ambos casos. Estas historias de detectives sempre foron moi populares, son case incontables os libros, filmes, series de TV, cómics, videoxogos... que tratan o asunto do detective dun ou outro xeito, son cousas que non pasan de moda, seguramente por todo isto.
Cabería dicir moitas máis cousas sobre ambos autores, posto que por facer similitudes, ambos tiveron unhas vidas bastante interesantes, seguramente voltarei a faler deles nalgún outro momento da viaxe.